Mamo - dbaj o siebie!

Poród i opieka nad maluszkiem to ogromny wysiłek dla organizmu. Do tego na ogół młode mamy karmią piersią. Jak w tej sytuacji wrócić do formy sprzed ciąży, zadbać o siebie i o związek z ukochanym mężczyzną?

Nowe życie, nowa JA. Ciało i psyche po porodzie.

Po porodzie w Twoim życiu wiele się zmieniło. To, że zostałaś mamą, oznacza radość, ale też więcej obowiązków. Bywasz niewyspana, ale codziennie obserwujesz rozwój swojego dziecka. Te chwile są bezcenne, jednak warto poświęcić uwagę także sobie. Po mniej więcej pierwszym miesiącu życia zobaczysz pierwszy świadomy uśmiech – twoje dziecko uśmiecha się do Ciebie!

Czego możesz się spodziewać?

Tuż po porodzie odczuwałaś zapewne ulgę, a zaraz potem dumę i czułość na widok małej, bezbronnej istotki szukającej Twojej bliskości. Z każdym dniem będą rosły w Tobie przywiązanie i miłość.

Za każdym razem, kiedy weźmiesz dziecko w ramiona czy położysz się obok niego, ogarnie Cię spokój. Podobnie Twoje maleństwo – przyzwyczajone do tego, że mama stanowi cały jego świat, uspokoi się, słysząc bicie Twojego serca, równy oddech czy łagodny głos. W pierwszych miesiącach życia dziecka bliskość z Tobą stanowi dla niego najcenniejszą wartość.

Co dzieje się z Twoim ciałem?

Macica

W czasie tzw. połogu, czyli pierwszych 6 tygodni od porodu, macica się kurczy.

Może to wywoływać skurcze czy nawet ból, odczuwane zwłaszcza podczas karmienia piersią. Jednak to właśnie karmienie piersią sprzyja szybszemu obkurczaniu się macicy, a przez to – szybszemu ustąpieniu plamień poporodowych.

Piersi

Kiedy odnajdziecie z dzieckiem wspólny rytm, Twoje piersi będą ci same przypominać o karmieniu.

Narastanie ich ciężkości oznacza, że zbliża się czas posiłku. Poza tym możesz się spodziewać wycieku mleka również poza czasem karmienia i... asymetrii piersi.

Dzieje się tak, gdy dziecko preferuje jedną z piersi i częściej ją ssie (przez co wytwarza ona więcej mleka), albo wtedy, kiedy jedna z piersi jest bardziej zasobna w przewody mleczne.

Rewolucja hormonalna

Hormony „wprawiają” Twój organizm w wyjątkowy stan. Choć czasem może się to wydawać trudne, we wszystkich zmianach w Twoim ciele jest wiele sensu. Służą one optymalnej opiece nad dzieckiem.

Twoje ciało działa teraz w trybie automatycznym i jest zaprogramowane na opiekę nad dzieckiem. Wiele rzeczy wydarzy się samoistnie, a Ty musisz jedynie odbierać subtelne sygnały, które wysyła Ci ciało. Twoja fizjologia troszczy się o dobro dziecka, ale potrzebujesz zaopiekować się również sobą.

Możesz zaobserwować w swoim ciele następujące naturalne sygnały:

Zmiany nastrojów, silne emocje, suchość pochwy, możliwe przebarwienia skóry -
- to efekty spadku stężenia estrogenów i progesteronu.

Spadek libido, czyli zmniejszone zainteresowanie intymnością seksualną na rzecz bliskości emocjonalnej. Jest spowodowany wydzielaniem prolaktyny, nieodzownej przy karmieniu piersią. Wraz ze spadkiem stężenia tego hormonu będzie łatwiej o erotyczne uniesienia.

Niekontrolowany wypływ mleka czasem potrafi dać się we znaki, ale ma też swoją pozytywną stronę. Kiedy przytulasz swoje dziecko, doświadczasz błogości i czułości, to działanie oksytocyny – hormonu przywiązania, który buduje bezcenną więź między Tobą - a dzieckiem. Stres hamuje wydzielanie oksytocyny, a tym samym zmniejsza laktację.

Obniżenie nastroju może być spowodowane spadkiem poziomu hormonów tarczycy, które regulują aktywność ważnego hormonu – serotoniny, odpowiedzialnej za dobre samopoczucie.

Pierwsze wyzwanie - karmienie piersią krok po kroku.

Najtrudniejszy pierwszy krok — szczególnie jeśli chodzi o karmienie piersią. W razie jakichkolwiek kłopotów koniecznie poproś o pomoc położną lub — po wyjściu ze szpitala — pielęgniarkę.

Niepowodzenia mogą wynikać ze słabego odruchu ssania lub niekorzystnej budowy sutka (np. spłaszczone brodawki), chociaż najczęściej przyczyną są niewielkie błędy w technice przystawiania do piersi, które łatwo wyeliminować.

Odpowiednia pozycja

Podczas karmienia piersią więź między matką a dzieckiem się umacnia. Ważne, aby karmienie było komfortowe nie tylko dla maleństwa, ale i dla mamy. Pamiętaj, że obydwoje uczycie się czegoś nowego, więc mogą się zdarzyć przejściowe trudności. Nie zrażaj się nimi, a raczej zadbaj, by w czasie całego procesu kierować się intuicją i zdrowym rozsądkiem. Przed karmieniem warto nieco rozebrać dziecko, by się nie spociło w trakcie jedzenia — to dla niego znaczny wysiłek. Sama zaś przyjmij wygodną pozycję: podeprzyj plecy i ramię, jeśli siedzisz, i nie zapomnij o poduszce pod głowę, jeśli karmisz na leżąco. Układając dziecko, zwróć uwagę, aby jego główka była nieznacznie wyżej niż tułów, ale tworzyła jedną linię wraz z kręgosłupem (dziecko nie powinno skręcać szyi ani być wygięte). Nie śpiesz się i wykonuj łagodne, spokojne ruchy.

Pozycje po porodzie naturalnym

Leżenie na boku

Ta pozycja sprawdzi się w pierwszych dobach po porodzie, w nocy oraz zawsze wtedy, gdy potrzebujesz odpoczynku. Połóż się na boku i tak samo ułóż dziecko. Przytul je brzuchem do Twojego brzucha. Na początku trzeba podpierać plecy dziecka np. zwiniętym kocem, aby nie odsuwało się w trakcie ssania.

Klasyczna

Najpopularniejsza pozycja. Z początku bywa trudna do opanowania, ale jest wygodna dla mamy. Przygotuj jedną poduszkę, by włożyć ją pod plecy, a drugą pod ramię (możesz też wykorzystać oparcie fotela). Usiądź. Jeżeli karmisz lewą piersią, podeprzyj dziecko lewą ręką – jego główka powinna się opierać na zgięciu Twojego łokcia, plecy powinnaś podtrzymywać przedramieniem, a pośladki dłonią. Przytul dziecko brzuszkiem do Twojego brzucha. Aby główka dziecka była nieco wyżej niż reszta ciała, oprzyj lewą stopę np. o podnóżek.

Krzyżowa

Mniej wygodna dla mamy. Stosuje się ją najczęściej u dzieci, które mają problem z przyjęciem stabilnej pozycji przy piersi (np. wcześniaków, dzieci z osłabionym napięciem mięśniowym) i dzieci słabo ssących. Usiądź jak w pozycji opisanej we wcześniejszym akapicie.

Dziecko trzymaj ręką przeciwną niż pierś, z której jest karmione – dłonią podeprzyj główkę, a przedramieniem plecy dziecka. Ułóż je zgodnie z zasadą „brzuch do brzucha”.

Pozycja spod pachy

Ułatwia karmienie kobietom o dużych piersiach i z trudno uchwytnymi brodawkami oraz mamom bliźniąt. Za pomocą poduszki możesz unieść dziecko na wysokość brodawki. Jego nóżki (stabilnie podparte) powinny się znaleźć pod Twoją pachą, a brzuszek przytulać się do Twojego boku. Ułożenie rąk jest takie jak w pozycji krzyżowej: jeśli karmisz z lewej piersi, podtrzymujesz dziecko prawą ręką; dłoń podpiera główkę i szyję, a przedramię – plecy dziecka.

Pozycje po cięciu cesarskim

Z uwagi na ranę pooperacyjną karmienie piersią może być trudniejsze niż u kobiet po porodzie naturalnym. Jednak jest tak samo możliwe! Pamiętaj, aby zawsze, gdy sobie nie radzisz, prosić o pomoc specjalistę – położną, pielęgniarkę, doulę albo nawet kogoś z rodziny, kto wcześniej zajmował się niemowlętami. W zakresie karmienia piersią możesz potrzebować większego wsparcia niż kobiety rodzące naturalnie.

Leżenie na wznak

Pierwsze karmienie może się odbyć tylko w ten sposób. Do ułożenia i przystawienia dziecka do piersi niezbędna będzie położna, przynajmniej na początku. Głowę powinnaś mieć opartą dość wysoko. Dziecko powinno leżeć na Tobie – skośnie (np. karmisz lewą piersią, a nóżki dziecka są skierowane w stronę prawej piersi) lub równolegle do Twojego boku. W zależności od ułożenia dziecka podtrzymuj je z boku ramieniem albo spleć ręce pod jego pupą. Jeśli opierasz dziecko na ramieniu, powinno być ono podparte np. poduszką.

Leżenie na boku

W tej pozycji będzie Ci znacznie wygodniej – zastosuj ją, kiedy będziesz już mogła przełożyć się na bok (patrz opis wyżej). Aby chronić ranę operacyjną przed kopniakami dziecka, możesz osłaniać brzuch cienką poduszką.

Pozycja spod pachy

Tę pozycję możesz zacząć stosować, kiedy zaczniesz siadać. Pełen opis znajdziesz wyżej.

Prawidłowe przystawienie dziecka do piersi

Dbanie o właściwą pozycję piersi jest istotne dla was obydwojga. Tobie zapewni komfort, zaś dziecku wygodę ssania. Pierś powinna być w takiej odległości i na takiej wysokości od twarzy dziecka, aby brodawka sutkowa z otoczką nie wysuwała mu się z ust. O tym, że dziecko prawidłowo chwyciło pierś, świadczą trzy cechy:

Czubek noska i bródka dziecka dotykają piersi.
Buzia jest szeroko otwarta.
Wargi są wywinięte na zewnątrz jak u „rybki”, a policzki się nie zapadają (nie robią się w nich dołeczki).

Kiedy już uda Ci się prawidłowo przystawić maluszka do piersi, spróbuj się odprężyć. Wówczas mleko łatwiej wypłynie. Jeżeli to nie pomaga, a dziecko się niecierpliwi, możesz sięgnąć po laktator – ale tylko po to, by „zachęcić” pierś do wypuszczenia pierwszych kropel mleka. Kiedy zacznie ono wypływać, ponownie przystaw dziecko do piersi.

Co może pomóc, jeśli masz mało pokarmu?

Pij DUŻO!
Często przystawiaj dziecko do piersi (nawet jeśli wydaje Ci się, że nie masz pokarmu)!
Nie oddzielaj się od swojego dziecka, o ile Twoje lub jego zdrowie nie jest bezpośrednio zagrożone.

Jak długo i jak często karmić?

Karmienie jest nie tylko procesem dostarczania składników odżywczych dziecku, ale także buduje więzi emocjonalne między wami. Dlatego właśnie najbardziej zalecane jest karmienie dopasowane do potrzeb. O jego porach, częstości i długości powinni decydować mama i dziecko. Na pewno dziecko powinno opróżnić do końca przynajmniej jedną pierś w trakcie jednego karmienia, aby otrzymać pełnowartościowy posiłek. Skład pokarmu zmienia się bowiem w trakcie karmienia: najpierw mleko jest wodniste i zawiera więcej węglowodanów, a później gęstsze i bogatsze w tłuszcz oraz białko. Niektóre dzieci najadają się szybko, inne zaś ssą nawet kilka godzin z obu piersi na zmianę. Przedłużające się ssanie może być naturalnym sposobem stymulacji piersi do zwiększonej produkcji mleka – a zatem stanem przejściowym. Dziecko częściej je również wtedy, kiedy złapie infekcję lub jest mu gorąco. Warto pamiętać, że dzieci w stanie zaniepokojenia lub nadmiernego pobudzenia także będą pragnęły przytulić się do piersi. Wówczas jedzenie schodzi na dalszy plan, a ważniejsza jest bliskość z mamą i poczucie bezpieczeństwa, które zyskuje dziecko.

Kiedy mleko modyfikowane?

Skład mleka kobiecego zmienia się wraz z upływem czasu, ponieważ dostosowuje się do potrzeb dziecka. Na przykład siarę, wydzielaną przez 2–4 dni po porodzie, często określa się mianem eliksiru. Stanowi ona bowiem pierwszą szczepionkę, bogatą w naturalne białka odpornościowe, która ponadto zapobiega nadmiernej utracie masy ciała i żółtaczce u noworodka. Jednak decyzja o tym, kiedy zakończyć karmienie, powinna uwzględniać potrzeby nie tylko dziecka, ale też i matki. Jeśli Twoje dziecko nie ukończyło jeszcze roku i rozważasz przejście na mleko modyfikowane, wskazówką może być poniższe zestawienie:

Uwaga na pełny brzuszek

Skład mleka kobiecego zmienia się wraz z upływem czasu, ponieważ dostosowuje się do potrzeb dziecka. Na przykład siarę, wydzielaną przez 2–4 dni po porodzie, często określa się mianem eliksiru. Stanowi ona bowiem pierwszą szczepionkę, bogatą w naturalne białka odpornościowe, która ponadto zapobiega nadmiernej utracie masy ciała i żółtaczce u noworodka. Jednak decyzja o tym, kiedy zakończyć karmienie, powinna uwzględniać potrzeby nie tylko dziecka, ale też i matki. Jeśli Twoje dziecko nie ukończyło jeszcze roku i rozważasz przejście na mleko modyfikowane, wskazówką może być poniższe zestawienie:

Uwaga: po jedzeniu dziecko układaj na boczku, aby nie zachłysnęło się ulewanym mlekiem. Możesz je także ułożyć na brzuszku, ale upewnij się, czy jest wówczas bezpieczne, a noworodkowi zapewnij stały nadzór.

Co jeść należy, a czego lepiej unikać. Menu mamy karmiącej

W czasie karmienia piersią znacznie rośnie zapotrzebowanie kobiety na wiele składników pokarmowych w stosunku do stanu przed ciążą. Dlatego dla zachowania zdrowia tak ważne jest dostarczanie w odpowiedniej ilości wszystkich potrzebnych witamin, składników mineralnych i innych składników odżywczych.

Jednocześnie dzienne zapotrzebowanie na energię w ciągu pierwszych 6 miesięcy laktacji rośnie o blisko 500 kcal, a w kolejnym półroczu o blisko 400 kcal w stosunku do zapotrzebowania przed ciążą. Należy pamiętać, że kobiety z nadwagą i otyłością nie muszą zwiększać kaloryczności spożywanych posiłków w okresie karmienia piersią.

W zgodzie z piramidą zdrowego żywienia i aktywności fizycznej

Dieta mamy karmiącej powinna być urozmaicona, lekkostrawna i opierać się na piramidzie zdrowego żywienia i aktywności fizycznej oraz związanych z nią zasadach zdrowego żywienia (www.izz.waw.pl). Najlepiej spożywać 5–6 niezbyt obfitych posiłków.

Dieta eliminacyjna? Tylko z uzasadnionych powodów

Zdarza się, że okresowo z diety mamy trzeba wykluczyć pewne produkty ze względu na to, że układ pokarmowy dziecka źle je znosi. Mówimy wówczas o nietolerancjach pokarmowych lub alergiach pokarmowych. Wrażliwość na nie jest jednak bardzo indywidualna i często przemijająca. Taka eliminacja powinna być przemyślana i uzasadniona, nie należy stosować jej „na wyrost”. Poza tym powinna trwać tylko tak długo, jak długo rzeczywiście jest potrzebna. Nie udowodniono, że wyłączenie z diety mamy karmiącej produktów potencjalnie alergizujących zmniejsza ryzyko rozwoju alergii u zdrowego niemowlęcia, dlatego diety eliminacyjne zaleca się stosować tylko w uzasadnionych przypadkach.

Jednakże jeśli u dziecka pojawią się objawy alergii – wtedy należy skontaktować się z lekarzem. Jeśli u mamy karmiącej lekarz zaleci dietę eliminacyjną, najprawdopodobniej będzie potrzebna suplementacja (pod kontrolą lekarza) lub zastąpienie wyeliminowanych produktów innymi produktami bogatymi w te same składniki.

Prawidłowo zbilansowana dieta mamy karmiącej pokrywa zapotrzebowanie na wszystkie składniki pokarmowe. Ale jeśli kobieta stosuje, z różnych względów, dietę eliminacyjną lub jej dieta odbiega od zalecanej, należy uzgodnić z lekarzem celowość ewentualnej suplementacji. Szczególnie ważne jest pełne pokrycie zapotrzebowania na wapń, witaminę D, jod oraz kwasy tłuszczowe omega-3, ale również na wszystkie składniki pokarmowe.

Mniej soli, cukru i niezdrowych tłuszczów

Prawidłowa dieta mamy karmiącej powinna zawierać mało składników niekorzystnych dla zdrowia, a więc: soli, cukru oraz nasyconych kwasów tłuszczowych (duże ich ilości są zawarte w tłuszczach zwierzęcych, tłustych produktach mlecznych i mięsnych, w oleju palmowym i kokosowym, w wielu produktach typu fastfood, słodyczach przemysłowo produkowanych) i izomerów trans (znajdują się m.in. w wielu twardych margarynach, przemysłowo produkowanych słodyczach, chipsach, zupach i sosach w proszku).

Co pić i jak dużo?

Więcej wody

Zmiany nastrojów, silne emocje, suchość pochwy, możliwe przebarwienia skóry -
- to efekty spadku stężenia estrogenów i progesteronu.

A co z kawą?

Spadek libido, czyli zmniejszone zainteresowanie intymnością seksualną na rzecz bliskości emocjonalnej. Jest spowodowany wydzielaniem prolaktyny, nieodzownej przy karmieniu piersią. Wraz ze spadkiem stężenia tego hormonu będzie łatwiej o erotyczne uniesienia.

Nie dla alkoholu!

Niekontrolowany wypływ mleka czasem potrafi dać się we znaki, ale ma też swoją pozytywną stronę. Kiedy przytulasz swoje dziecko, doświadczasz błogości i czułości, to działanie oksytocyny – hormonu przywiązania, który buduje bezcenną więź między Tobą - a dzieckiem. Stres hamuje wydzielanie oksytocyny, a tym samym zmniejsza laktację.

Jak wrócić do formy i zadbać o swoje ciało

Matce skupionej na dziecku, mającej na głowie wiele nowych obowiązków nie jest łatwo wygospodarować czas tylko dla siebie. Nieocenieni w tej nowej sytuacji mogą się okazać najbliżsi. Każda pomoc oraz odciążenie młodej mamy mogą przynieść cenną chwilę relaksu i odpoczynku.

Ćwiczenia w połogu – ogólne zalecenia

Z poniższych wskazań możesz skorzystać niezależnie od tego, czy rodziłaś naturalnie, czy też miałaś cięcie cesarskie.

Na co zwrócić uwagę?

W połogu nie zaleca się:
dźwigania więcej niż masa dziecka
długiego pochylania się (by podnieść coś z ziemi, wykonaj przysiad)
zbyt długiego stania czy siedzenia.

Pamiętaj, że w połogu nie wolno wzmacniać powierzchownych mięśni brzucha (bezwzględnie zabronione są m.in. „brzuszki”).

Zaleca się za to:
odciążanie mięśni brzucha. Z tego powodu podczas wstawania np. zegnij kolana i obróć się na bok, a następnie podeprzyj się rękami.
ochronę blizny pooperacyjnej, jeśli miałaś cięcie cesarskie. Dlatego kiedy np. zmagasz się z uciążliwym kaszlem, połóż rękę na brzuchu i przytrzymaj bliznę, aby się nie rozeszła.
Mięśnie dna miednicy:

W połogu wyjątkową uwagę trzeba poświęcić wzmocnieniu mięśni dna miednicy, tzw. ćwiczeniom Kegla. UWAGA: mówi się „ćwiczyć Kegla”, ale ćwiczenia obejmują mięśnie dna miednicy. Nie ma „mięśni Kegla”. W przypadku porodu z oszczędzeniem krocza możesz zacząć ćwiczyć od 1. doby. Jeżeli doszło do nacięcia, rozpoczęcie ćwiczeń Kegla zaleca się od 5. doby po porodzie. Najważniejsze na tym etapie jest właściwe aktywizowanie i właściwy rozkurcz mięśni dna miednicy. Jeśli jest Ci trudno poczuć właściwy sposób ćwiczenia, poszukaj wsparcia u fizjoterapeutek mięśni dna miednicy lub u swojego lekarza ginekologa.

Przykłady ćwiczeń

Jeżeli czujesz się na siłach, już w połogu możesz zacząć powrót do formy. Nie przejmuj się, jeśli codziennie nie znajdziesz czasu na ćwiczenia. Zawsze będzie można zacząć od nowa. A może masz dużo energii i znajdujesz czas? Jeśli tak, możesz ćwiczyć nawet kilka razy dziennie. W każdej sytuacji warto skorzystać z propozycji przedstawionych poniżej.

Jeśli miałaś cięcie cesarskie, zwróć uwagę na odpowiedni czas ich rozpoczęcia. Poza tym staraj się napinać brzuch na mniej więcej 1/4 napięcia maksymalnego.

Odpowiedni czas na trening

Po upływie połogu i wizycie kontrolnej u lekarza, o ile nie pojawią się przeciwwskazania, możesz wrócić do takich aktywności, jak: pilates, joga czy ćwiczenia na piłkach. Do ćwiczeń obciążających stawy (biegi, fitness) wróć najwcześniej po 4 miesiącach.

Jeżeli nie możesz dojeżdżać na zajęcia, w umiarkowany trening możesz przekształcić zwykły spacer z wózkiem. Jest to trening zarazem przyjemny i bezpieczny, ponieważ sama zdecydujesz o jego intensywności i długości.

Opuszczone łopatki, wypchnięty do przodu mostek, aktywne, ale rozluźnione mięśnie brzucha połączone z umiarkowanym chodem przyniosą po pewnym czasie wzmocnienie mięśni. Najlepiej zacząć od 10–20-minutowego marszu. Jeśli zależy Ci na wyraźniejszych efektach, powinnaś – w miarę możliwości – dojść do minimum 45 minut dziennie.

Ćwicz z umiarem:

Wszystkim młodym mamom zaleca się umiarkowaną aktywność fizyczną, ponieważ zmniejsza ona ryzyko depresji poporodowej, a powrót psychicznego i fizycznego dobrostanu następuje szybciej niż u kobiet niećwiczących. Intensywność ćwiczeń po połogu należy dopasować do własnej wydolności. Najprostszym wskaźnikiem jest to, czy możesz w ich trakcie swobodnie rozmawiać. Jeśli w trakcie rozmowy musisz co chwila nabierać powietrza, oznacza to, że powinnaś zwolnić tempo.
Po cięciu cesarskim lub innym porodzie zabiegowym (np. z użyciem kleszczy położniczych lub próżnociągu) intensywność ćwiczeń zależy głównie od bólu — gdy wystąpi, należy zmienić rodzaj ćwiczeń lub zmniejszyć ich liczbę. W czasie planowania ćwiczeń warto zwrócić się do specjalisty — na przykład trenera w klubie fitness — który wyjaśni Ci, jak aktywizować właściwie mięśnie brzucha i grzbietu, jak prowadzić trening wzmacniający mięśnie i wydolność, a jak ten, który spowoduje zrzucenie zbędnych kilogramów. Pamiętaj, że kobiety mają swoje tempo w kształtowaniu sylwetki po ciąży i, że presja na powrót do formy w kwartał po porodzie może się odbić niekorzystnie na Twoim zdrowiu.

Zawartość kosmetyczki

Zadbana mama to taka, która nie przestaje o siebie dbać. Jeśli przeraża Cię wizja wymiętych dresów i worków pod oczami, zrezygnuj z wizerunku zaniedbanej mamy. Lekki makijaż poprawi Ci samopoczucie. Zainwestuj w wygodny, sportowy strój, w którym będziesz się czuła dobrze. Najprzyjemniejszy i szybko widoczny efekt dbania o siebie mogą przynieść odpowiednie kosmetyki. Młoda mama powinna jednak dobierać je bardzo ostrożnie głównie ze względu na stałą bliskość niezwykle wrażliwej skóry niemowlęcia. Bezpieczne będą jedynie kosmetyki przeznaczone dla kobiet w ciąży bądź karmiących piersią (posiadające odpowiednie atesty lub pozwolenia). Można również korzystać z kremów dla dzieci – są one dobre jakościowo i na pewno nie zaszkodzą maleństwu.

Ulga dla piersi — nie tylko kremy

Gdy maluszek ma trudności ze ssaniem i nie potrafi prawidłowo uchwycić brodawki sutkowej, pojawia się problem pogryzionych brodawek. Wówczas stosujemy kremy przeznaczone do pielęgnacji piersi, możemy także smarować uszkodzone brodawki własnym mlekiem. Pamiętać należy o higienie i osuszaniu brodawek po każdym myciu i karmieniu.

Podczas nawału bądź zastoju mleka w piersi należy stosować zimne okłady, skuteczne są również stare sprawdzone sposoby, czyli okłady z liści kapusty. Zaleca się noszenie dobrze dopasowanych biustonoszy, ponieważ bierne ruchy piersi wzmagają odruchowe wydzielanie mleka.

Nowe początki Czyli powrót do życia seksualnego

Jedna z najważniejszych zasad dotyczących troski o życie seksualne po urodzeniu dziecka brzmi następująco – zadbać o nie już w czasie ciąży.

Pielęgnowanie bliskości emocjonalnej i intymności fizycznej przed porodem znacznie ułatwia powrót do harmonijnego życia seksualnego, gdy Wasze dziecko będzie już na świecie.

Fakty i mity

Wokół seksu po porodzie narosło wiele mitów. Że się nie udaje. Że mężczyźni naciskają. Że kobiety się boją. W tych opowieściach jest zaledwie ziarno prawdy. Faktem pozostaje, że udany seks nie wróci bez dodatkowych starań.

Na życie seksualne kobiet w okresie karmienia wpływają bezpośrednio dwie rzeczy: karmienie piersią i przemęczenie.

W pierwszym przypadku hormony (prolaktyna) aktywizujące produkcję pokarmu obniżają kobiece libido. I na to niewiele możemy poradzić. Możemy natomiast aktywnie przeciwdziałać przemęczeniu i niewyspaniu, które w każdej sytuacji, nie tylko okołoporodowej, są śmiertelnym wrogiem kobiecej przyjemności. Tak więc wysypianie się nie jest fanaberią, ale warunkiem koniecznym, by kobieta odzyskała ochotę na seks.

Wiele się zmieniło

O ile przed narodzinami dziecka Wasz seks mógł być spontaniczny, o tyle nowy członek rodziny, zwłaszcza jeśli to Wasz pierwszy potomek, wprowadzi duże zmiany do Waszego życia seksualnego.

Jedną z istotnych modyfikacji Waszych zwyczajów będzie uprawianie seksu w ustalonych porach i dniach. Dla wielu rodziców właśnie ten element wydaje się najtrudniejszy. Skoro dotychczas mogli oddawać się przyjemności wtedy, kiedy naszła ich ochota, dlaczego mieliby się starać dodatkowo: planować randki, romantyczne wieczory itp.? Jedyną odpowiedzią jest uznanie, że Wasze życie się zmieniło i teraz dbacie o Wasz seks na zupełnie innych zasadach. Inaczej kochają się studenci pozbawieni własnego kąta, inaczej świeżo zakochani, jeszcze inaczej rodzice dzieci. Ci ostatni muszą uwzględnić w swoich porywach namiętności proste elementy, takie jak sen dziecka czy (nieco później) opieka nad nim. Oczekiwanie, że nagły wybuch namiętności zdarzy się dwojgu zmęczonym rodzicom małego dziecka, jest nierealistyczne. Dlatego właśnie ustalenie, że – na przykład – w każdy czwartek wieczorem układacie dziecko spać wcześniej i przynajmniej się przytulacie, będzie dobrym punktem wyjścia do odzyskiwania Waszego życia seksualnego.

Czasem zmiany w rodzinie, emocjonalna huśtawka i obciążenie zadaniami bywają tak duże, że świeżo upieczeni rodzice tracą wiarę w przetrwanie związku.Jeśli Wasza relacja przeżywa kryzys, nie wahajcie się sięgać po pomoc – terapeuty, coacha czy psychologa. Czasem kilka rozmów z osobą niezaangażowaną w spory pary potrafi zdziałać cuda.

Typowe trudności

W okresie połogu i pierwszych miesięcy karmienia zdarza się wiele zaskakujących rzeczy, pojawia się też kilka typowych trudności. Wspominaliśmy już o przemęczeniu, zmianie stylu życia oraz konieczności adaptacji do nowych ról. Oto kilka kolejnych trudności, którym można łatwo zaradzić:

Bolesna penetracja

Obawa przed bolesną penetracją zdarza się częściej niż same dolegliwości bólowe. Oczywiście skomplikowany poród czy gojące się krocze mogą spowodować dyskomfort przy pierwszym stosunku, ale pewna doza delikatności ze strony partnera oraz cierpliwości ze strony partnerki zazwyczaj pozwalają łagodnie przejść przez kolejny „pierwszy raz”. Pomocne mogą się okazać lubrykanty na bazie wody, które zarówno złagodzą napięcie śluzówki, jak i wyjdą naprzeciw problemowi niedostatecznego nawilżenia pochwy. Warto zwrócić uwagę na skład lubrykantów i wybierać tylko te bezzapachowe i pozbawione dodatków chemicznych.

Nieistniejące libido

Poważne ubytki w sferze libido deklaruje wiele kobiet w okresie poporodowym i w czasie karmienia. Jak już wspomnieliśmy, przyczynia się do tego prolaktyna oraz zmiana rytmu dobowego i stylu życia. Oprócz troski o własny stan emocjonalny warto zalecić młodym mamom troskę o ciało (rozsądny wysiłek fizyczny wpływa wzmacniająco i poprawia samoocenę) oraz konstruktywne rozmowy z partnerem o tym, jak powoli wracać do aktywności seksualnej.

Spojrzenie na siebie, spojrzenie w lustro

Tak zwane body issues (wyzwania związane z ciałem) to jeden z najczęstszych powodów, dla których kobiety opisują swój emocjonalny stan po porodzie jako trudny. Zmiany zarówno w wyglądzie ciała, jak i w sposobie, w jaki na ciało patrzymy, to ciągle nie dość nagłośniony temat. Wyzwanie stanowią m.in. rozstępy, zmiany wagi, kształtu ciała, najczęściej piersi, zmiany w obrębie pochwy. Niektóre zmiany można cofnąć, inne zaś zostaną z nami na stałe. O ich znaczeniu może zadecydować tylko sama kobieta. Jeżeli czuje, że problemy związane z ciałem zaczynają ją przerastać, powinna poszukać pomocy – wsparcia innych kobiet lub specjalistów. Często partnerzy okazują się wielką podporą, jeśli tylko kobiety odważą się poprosić o pomoc.

Utrudniona komunikacja

Jednym z największych problemów par, które doczekały się potomstwa, są trudności z komunikacją. Liczba bodźców, które muszą przetworzyć rodzice, zmęczenie, obciążenie emocjonalne rodzą frustrację, tendencję do zamykania się w sobie lub przeciwnie – wybuchania gniewem nawet z błahych powodów. Dlatego szczególnie ważne jest rozwiązywanie problemów przez otwartą, życzliwą komunikację i obustronne słuchanie.

Jeśli czujesz, że sama nie dasz rady, niezależnie od przyczyny trudności możesz się zgłosić do poradni psychologicznej lub terapeutów zajmujących się terapią par w Twojej okolicy.

Antykoncepcja po porodzie — na co warto zwrócić uwagę.

U większości karmiących kobiet miesiączka pojawia się pod koniec laktacji lub dopiero po jej zakończeniu. Szybciej okresu mogą się spodziewać kobiety karmiące dzieci butelką – po mniej więcej sześciu tygodniach od porodu.

Laktacja nie zabezpiecza przed ciążą, zmniejsza nieco szanse na zapłodnienie, ale należy koniecznie pamiętać, że sygnałem powrotu zdolności rozrodczych nie jest miesiączka, ale poporodowa owulacja, która może nastąpić wcześniej.

Dlatego też mamy karmiące piersią, które w najbliższym czasie nie planują powiększenia rodziny, powinny rozważyć dodatkowe metody antykoncepcji, zgodne z ich światopoglądem i zweryfikowane przez lekarza ginekologa.

Prezerwatywa, pigułka, a może system?

Jeżeli w czasie najbliższych miesięcy nie planujesz kolejnej ciąży, podczas kontrolnej wizyty po porodzie warto porozmawiać z ginekologiem na temat najlepszej dla Ciebie metody antykoncepcji. Lekarz powinien wziąć pod uwagę Twoje potrzeby, stan zdrowia, plany rodzicielskie i – jeśli karmisz – wpływ antykoncepcji na dziecko. Może zainteresuje Cię któraś z poniższych metod?

* W badaniach, w których porównywano wkładkę wewnątrzmaciczną zawierającą miedź z systemem wewnątrzmacicznym z lewonorgestrelem, nie zaobserwowano różnic pod względem wpływu na produkcję mleka kobiecego, czas trwania karmienia piersią i rozwój niemowląt.

**Aby bezpiecznie założyć system po porodzie, należy odczekać do całkowitej inwolucji macicy, jednak nie należy zakładać systemu wcześniej niż po upływie sześciu tygodni od porodu. Kiedy inwolucja macicy jest opóźniona, co częściej obserwuje się u kobiet po cesarskim cięciu, z założeniem systemu wewnątrzmacicznego trzeba się wstrzymać do 12 tygodni po porodzie.

Skuteczność antykoncepcji można ocenić za pomocą wskaźnika Pearla – im niższa wartość, tym metoda skuteczniejsza.

Powrót płodności

U większości karmiących kobiet miesiączka pojawia się pod koniec laktacji lub dopiero po zakończeniu karmienia piersią. Szybciej miesiączki mogą się spodziewać kobiety karmiące dzieci mlekiem zmodyfikowanym – po mniej więcej sześciu tygodniach od porodu.

Czy laktacja zabezpiecza przed ciążą? Nie całkiem. Znacznie zmniejsza ryzyko zapłodnienia, zwłaszcza w okresie, gdy dziecko nie je innych pokarmów poza mlekiem matki. Należy też pamiętać, że u ok. połowy karmiących matek sygnałem alarmowym nie jest miesiączka, ale pierwsza poporodowa owulacja, która ją poprzedza.

Pamiętaj, planowanie rodziny w oparciu o niepłodność laktacyjną może wymagać zastosowania dodatkowej metody antykoncepcji.

Kiedy można się starać o kolejne dziecko?

Decyzja o kolejnym dziecku powinna być podjęta świadomie i odpowiedzialnie. Twoje ciało wykonało wielką pracę od momentu zajścia w ciążę do momentu urodzenia dziecka. Teraz nadal angażujesz większość energii i sił witalnych do opieki nad niemowlęciem.

Dlatego daj sobie czas na regenerację i powrót do pełnej sprawności, a dopiero po tym podejmuj decyzję o kolejnym dziecku. Zazwyczaj zaleca się kilkumiesięczną przerwę między kolejnymi ciążami, tak aby organizm matki się zregenerował.

W przypadku kobiet, u których poród odbył się drogą cięcia cesarskiego, odstęp między ciążami powinien wynosić co najmniej rok.

Kalendarz mamy – o czym musisz, a o czym warto pamiętać.

Odwiedziny położnej

Młodym mamom tuż po porodzie, kiedy nie czują się jeszcze pewnie w nowej roli, pomaga pielęgniarka środowiskowa z najbliższej przychodni. Odwiedza mamę w domu w dogodnym dla niej terminie. Przede wszystkim upewnia się, czy dziecko odpowiednio przybiera na wadze, i w razie potrzeby udziela mamie wskazówek, jak karmić piersią.

Pierwszy spacer z dzieckiem

Pediatrzy najczęściej zalecają, aby na pierwszy spacer wyjść, kiedy dziecko skończy trzeci tydzień życia, ale w ciepłe i bezwietrzne dni nie trzeba czekać tak długo. Wcześniej jednak, zwłaszcza jesienią i zimą, zaleca się nawet przez tydzień oswajać dziecko ze świeżym powietrzem (tzw. werandowanie). W tym celu ubierz je jak do wyjścia na zewnątrz i połóż w wózku przy otwartym oknie. Zacznij od 10 minut i stopniowo w kolejnych dniach wydłużaj czas do pół godziny. Podobnie, gdy już wyjdziecie na dwór, stopniowo wydłużaj czas spaceru, nawet do trzech godzin wiosną i latem. Na początku nie wychodź z dzieckiem w bardzo zimne czy wietrzne dni.

Kontrola lekarska po porodzie

Wizytę kontrolną zaleca się w 4.–6. tygodniu od porodu. Jeżeli jednak lekarz zdecyduje, że konieczna będzie wcześniejsza kontrola, odpowiednie zalecenia otrzymasz przy wypisie ze szpitala. Gdybyś już po wyjściu ze szpitala zauważyła niepokojące objawy, udaj się do lekarza niezwłocznie.

Pierwsza wizyta u lekarza z dzieckiem

Termin pierwszej wizyty w przychodni ze zdrowym dzieckiem pokrywa się z terminem pierwszego szczepienia zgodnie z kalendarzem szczepień (2. miesiąc życia dziecka).

Dentysta

Jeśli masz skłonność do próchnicy, wybierz się do dentysty, aby sprawdzić, czy nie masz nowych ubytków. Ciąża i laktacja osłabiają zęby, ponieważ wapń jest pobierany z organizmu, w tym z kości i zębów, na potrzeby budowy szkieletu dziecka.

Pierwsza wizyta gości

Z medycznego punktu widzenia ważne jest, aby odczekać z pierwszą wizytą gości przynajmniej do końca pierwszego miesiąca życia dziecka. Wcześniej nie zapomnij się upewnić, czy nikt z gości nie ma infekcji. Poproś także o umycie rąk – zdarza się, że goście o tym zapominają. Tymczasem zarażenie dziecka np. rotawirusem (można nim zarazić, nie mając samemu objawów) może być dla niego bardzo niebezpieczne. Jeżeli dziecko ma niedowagę czy jest osłabione, zapytaj lekarza, kiedy będzie można bezpiecznie rozszerzyć rodzinny krąg. Jest też jeszcze jedna ważna sprawa – inne zagrożenie stwarzają dla Twojego dziecka dorośli, inne zaś – dzieci. Jeśli planujesz spotkania z rodzinami z dziećmi, najbezpieczniej będzie, jeśli odczekasz nawet 4–6 miesięcy. Podobnie, kiedy doczekasz się kolejnego dziecka, możesz się spotkać z zaleceniem, aby – o ile to możliwe – starsze dziecko nie chodziło do przedszkola, dopóki młodsze nie ukończy 4.–6. miesiąca życia. Dzieci uczęszczające do przedszkola przenoszą na młodsze rodzeństwo szczególnie dużo zarazków.

Zakupy z dzieckiem

Kiedy nie masz już ochoty zlecać innym zakupów albo nie jesteś w stanie tego robić, możesz skorzystać z kilku wskazówek. Po pierwsze, zwracaj uwagę na zatłoczenie. Im większa odległość między Twoim dzieckiem a innymi ludźmi, tym mniejsze ryzyko infekcji.

Po drugie, przydatna bywa możliwość skorzystania z pokoju dla mamy. Miejsce do karmienia i przewijania powinnaś znaleźć w każdym dużym supermarkecie (przy okazji wygodnie jest włożyć dziecko w foteliku samochodowym do wózka zakupowego, o ile jest on wystarczająco duży).

Po trzecie: uważaj na duże różnice temperatur. Jeśli długo przechadzacie się między półkami z mrożonkami, przykryj dziecko dodatkowym kocykiem. Jeśli natomiast jest mróz, a weszłaś do dobrze ogrzanego sklepu – postaraj się rozpiąć dziecku kombinezon i ewentualnie zdjąć czapeczkę. Kiedy dziecko śpi, nie jest to łatwe i w takiej sytuacji najlepiej skrócić pobyt w sklepie do minimum.

Opiekunka

Kiedy można przekazać dziecko opiekunce? Z pewnością dużo wcześniej niż w przypadku żłobka, ponieważ – o ile Twoje dziecko jest jedynym, jakim zajmuje się opiekunka – nie ma zwiększonego ryzyka infekcji. Możesz to rozważyć np. przed powrotem do pracy, jednak zarezerwuj czas na ewentualną zmianę opiekunki, jeśli nie przypadnie ona dziecku do gustu. Jeżeli już oboje upewniliście się, że wybraliście właściwą osobę, pozwól dziecku przyzwyczaić się do niej, zanim wrócisz do pracy. Dwa tygodnie przed Twoim powrotem do pracy zacznij zapraszać ją codziennie i stopniowo zostawiaj ją z dzieckiem coraz dłużej.

Żłobek

Żłobek jest dobrym pomysłem i dla dziecka, przynosząc mu urozmaicenie codziennych zajęć oraz towarzystwo rówieśników i dla Ciebie, dając kilka godzin „wolnego”. Ale jeśli nie musisz, nie zapisuj do żłobka malucha, który nie został zaszczepiony przeciw najgroźniejszym chorobom – czyli mniej więcej przed 13. miesiącem życia. Jeżeli jest konieczność zapisania dziecka do żłobka wcześniej, warto utrzymać karmienie piersią przez pierwsze miesiące pobytu dziecka w żłobku. Wzmocni to jego odporność i zmniejszy ryzyko infekcji. Warto też zwrócić uwagę na liczebność grupy, wielkość sal i wentylację. Dzieci stłoczone na niewielkiej przestrzeni będą prawdopodobnie częściej chorowały (o ich dyskomforcie nie wspominając).

Odchudzanie

Kiedy? Po odstawieniu dziecka od piersi. Dieta odchudzająca nie jest wskazana w przypadku matek karmiących. Jeżeli borykasz się z nadwagą lub otyłością, pamiętaj, że sam proces naturalnego karmienia jest dobrą i skuteczną „metodą odchudzania” – wystarczy, że w jego trakcie nie zwiększysz kaloryczności posiłków. Kategorycznie przeciwwskazane są natomiast preparaty wspomagające odchudzanie.

Pierwsze ćwiczenia

Uwaga – przeczytaj koniecznie pełen opis ćwiczeń w poradniku. Ćwiczenia Kegla możesz wykonywać od około 5. dnia po porodzie, czyli po zdjęciu szwów z krocza, a jeśli nie miałaś nacięcia – możesz zacząć ćwiczenia nawet 1. dnia po porodzie. Pozostałe ćwiczenia w połogu opisaliśmy w części „Przykłady ćwiczeń”.

Treningi

Basen, pilates, joga czy ćwiczenia na piłkach – do tych ćwiczeń możesz wrócić po połogu i wizycie kontrolnej u lekarza, jeśli nie stwierdzi on przeciwwskazań. Biegi, fitness – do tych ćwiczeń wróć najwcześniej po 4 miesiącach od porodu. Marsze z wózkiem jako umiarkowany trening możesz rozpocząć już po połogu, o ile Cię one nie wyczerpują.

Pierwsza podróż z dzieckiem

Zanim zdecydujesz się wybrać w dłuższą podróż z dzieckiem, zwłaszcza z noworodkiem, skonsultuj to z pediatrą. Poza tym – niezależnie od wieku dziecka – jeśli planujesz wyjazd za granicę, kilka miesięcy przed planowaną podróżą odwiedź lekarza. Może się okazać, że konieczne będą szczepienie.

Pociąg

Ten środek lokomocji wydaje się dla dziecka najbardziej komfortowy. Nie jest ono unieruchomione tak jak podczas jazdy samochodem, co oznacza m.in. większy komfort cieplny i mniejsze ryzyko odparzeń pod pieluszką.

Samochód

Dłuższa jazda samochodem jest dla dzieci męcząca. Dlatego nieuniknione są postoje na zmianę pieluchy, przebranie czy nakarmienie dziecka. Podróż najlepiej planować na porę snu. Należy również wziąć pod uwagę temperaturę otoczenia. Zbyt długie przebywanie w klimatyzowanym samochodzie, kiedy na zewnątrz panuje upał, zwiększa ryzyko przeziębienia dziecka.

Samolot

Samolotem nie mogą podróżować noworodki do ukończenia 1. tygodnia życia. Z uwagi na ryzyko infekcji w podróż samolotem najlepiej zabierać dzieci, które ukończyły przynajmniej 2. miesiąc życia. Przed planowanym lotem należy się zapoznać z warunkami wybranego przewoźnika, m.in. co do ograniczeń wiekowych czy bagażowych.